یکنواختی میکس یکی از شاخص‌های مهم کیفیت در کارخانه خوراک است. اگر ریزمغذی‌ها، مکمل‌ها و سایر اجزای جیره به‌صورت یکنواخت توزیع نشوند، حیوانات ترکیب غذایی یکسانی دریافت نخواهند کرد.
روش‌های رایج ارزیابی میکسر معمولاً به نمونه‌برداری و آزمایش یک نشانگر مانند نمک وابسته‌اند. فناوری طیف‌سنجی مادون‌قرمز نزدیک یا NIR می‌تواند راه سریع‌تری برای بررسی ترکیب خوراک و تغییرات یکنواختی میکس فراهم کند.
یکنواختی میکس چگونه ارزیابی می‌شود؟
برای ارزیابی عملکرد میکسر، چند نمونه از نقاط یا زمان‌های مختلف برداشت و مقدار یک نشانگر در آن‌ها اندازه‌گیری می‌شود. سپس ضریب تغییرات یا CV محاسبه می‌شود.
به‌طور معمول، زمانی می‌توان میکس را قابل قبول دانست که ضریب تغییرات نشانگر کمتر از ۱۰ درصد باشد. بااین‌حال، نتیجه آزمایش به نوع نشانگر، روش نمونه‌برداری، روش آزمایشگاهی و ویژگی‌های مواد اولیه وابسته است.
نمک، ریزنشانگرهای رنگی، اسیدهای آمینه و برخی مواد معدنی از نشانگرهای متداول هستند؛ اما هرکدام ممکن است نتیجه متفاوتی نشان دهند. بنابراین انتخاب نشانگر نامناسب می‌تواند تصویری نادرست از عملکرد میکسر ایجاد کند.
فناوری NIR چیست؟
NIR یک روش سریع و غیرمخرب برای بررسی ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مواد است. این فناوری با تحلیل بازتاب نور مادون‌قرمز نزدیک، می‌تواند اطلاعاتی درباره ترکیب خوراک، رطوبت، پروتئین و تغییرات نمونه‌ها ارائه دهد.
یکی از مزایای مهم NIR، امکان استفاده از آن در خط تولید است. در این حالت، به‌جای انتظار برای نتایج آزمایشگاه، می‌توان تغییرات خوراک را هنگام عبور از خط بررسی کرد.
این قابلیت می‌تواند به کارخانه کمک کند:
- یکنواختی خوراک را سریع‌تر ارزیابی کند؛
- تغییرات ناگهانی فرمول یا مواد اولیه را تشخیص دهد؛
- زمان مناسب میکس را بهتر تعیین کند؛
- وابستگی به آزمایش‌های زمان‌بر را کاهش دهد؛
- خطاهای احتمالی تولید را زودتر شناسایی کند.
زمان میکس چه اثری بر یکنواختی دارد؟
در پژوهش بررسی‌شده، خوراک با دو زمان متفاوت میکس تولید شد: زمان استاندارد حدود ۴٫۵ دقیقه و زمان کوتاه حدود ۰٫۵ دقیقه.
نتایج نشان داد افزایش زمان میکس، در بیشتر روش‌های اندازه‌گیری، ضریب تغییرات را کاهش می‌دهد و توزیع مواد مغذی را یکنواخت‌تر می‌کند. بااین‌حال، شدت این تغییر به نشانگر انتخاب‌شده و روش اندازه‌گیری وابسته بود.
در برخی شرایط، NIR کمترین میزان CV را نشان داد؛ اما نتایج آن در تمام آزمایش‌ها یکسان نبود. این موضوع نشان می‌دهد که NIR باید براساس فرمول خوراک، مواد اولیه و شرایط واقعی هر کارخانه کالیبره شود.
چرا نتایج نشانگرها با یکدیگر متفاوت است؟
عوامل مختلفی می‌توانند نتیجه آزمایش یکنواختی را تغییر دهند:
- اندازه و توزیع ذرات؛
- تفاوت چگالی مواد اولیه؛
- مقدار رطوبت خوراک؛
- ویژگی‌های فیزیکی نشانگر؛
- نحوه نمونه‌برداری؛
- زمان و محل برداشت نمونه؛
- ظرفیت و درصد پرشدگی میکسر.
برای مثال، دو نشانگر ممکن است اندازه ذرات متفاوتی داشته باشند و به همین دلیل در خوراک رفتار یکسانی نشان ندهند. این اختلاف الزاماً به معنی عملکرد ضعیف میکسر نیست.
در استفاده از NIR نیز اندازه ذرات، ترکیب مواد اولیه و سرعت عبور خوراک مقابل حسگر می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد. به همین دلیل، آماده‌سازی یکنواخت نمونه‌ها و کالیبراسیون دستگاه اهمیت زیادی دارد.
آیا کاهش زمان میکس بر عملکرد جوجه‌های گوشتی اثر می‌گذارد؟
در آزمایش انجام‌شده، کاهش زمان میکس در جیره‌های مش تأثیر معنی‌داری بر وزن بدن، افزایش وزن، مصرف خوراک، ضریب تبدیل و یکنواختی وزن جوجه‌های گوشتی تا ۴۲ روزگی نداشت.
بااین‌حال، این نتیجه به معنی امکان کاهش زمان میکس در تمام کارخانه‌ها نیست. نوع میکسر، ظرفیت دستگاه، درصد پرشدگی، فرمول خوراک و مرحله پرورش می‌توانند نتیجه را تغییر دهند.
جوجه‌های دوره آغازین به یکنواختی مواد مغذی حساس‌تر هستند. بنابراین کاهش زمان میکس باید ابتدا با آزمایش میکسر و بررسی نتایج واقعی کارخانه انجام شود.
چگونه NIR را در کارخانه به کار بگیریم؟
برای استفاده مطمئن از NIR در کنترل یکنواختی میکس، بهتر است مراحل زیر رعایت شود:
- عملکرد میکسر ابتدا با یک روش آزمایشگاهی معتبر بررسی شود.
- محل مناسب نصب حسگر در مسیر تخلیه یا انتقال خوراک انتخاب شود.
- دستگاه برای فرمول‌ها و مواد اولیه متداول کارخانه کالیبره شود.
- تأثیر اندازه ذرات و سرعت جریان خوراک در نظر گرفته شود.
- نتایج NIR به‌صورت دوره‌ای با نتایج آزمایشگاه مقایسه شود.
- زمان میکس فقط پس از انجام آزمون و تأیید یکنواختی تغییر کند.
جمع‌بندی
فناوری NIR می‌تواند ابزاری سریع برای پایش یکنواختی خوراک و شناسایی تغییرات خط تولید باشد، اما جایگزین فوری و کامل آزمایش‌های مرجع نیست.
نتیجه اندازه‌گیری به نوع نشانگر، خصوصیات مواد اولیه، اندازه ذرات و شرایط میکسر بستگی دارد. بهترین رویکرد، استفاده هم‌زمان از NIR و آزمون‌های دوره‌ای آزمایشگاهی است تا کارخانه بتواند زمان میکس را با اطمینان بیشتری تنظیم کند.
