در صنعت تولید خوراک دام، هدف نهایی این است که هر حیوان با هر بار مراجعه به آخور، یک جیره کامل و یکنواخت از تمامی مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت کند. دو مرحله کلیدی برای تضمین این امر، “توزین” و “میکس کردن” هستند. دقت در این دو فرآیند، نه تنها بر کارایی تغذیه و عملکرد حیوان تأثیر مستقیم دارد، بلکه به مدیریت صحیح موجودی انبار و کاهش هزینههای تولید نیز کمک میکند. این مقاله به بررسی تخصصی این فرآیندها، چالشهای رایج و راهکارهای فنی برای دستیابی به حداکناثر (حداکثر راندمان) در کارخانجات خوراک میپردازد.
توزین: مهمترین مرحله در تغذیه دقیق
توزین دقیق مواد اولیه، اساسیترین مرحله در فرآیند تولید خوراک است. هرگونه انحراف از مقادیر فرمولهشده میتواند منجر به عدم تعادل مواد مغذی در جیره، کاهش عملکرد حیوان، و افزایش هزینهها شود.
- دقت مورد نیاز: انحراف از محدوده استاندارد نباید برای مواد با میزان مصرف بیش از ۲.۲۷ کیلوگرم، بیشتر از ۱٪ و برای مواد با مصرف کمتر، بیشتر از ۲٪ باشد. مواد افزودنی با میزان کم، مانند ویتامینها و آمینواسیدهای غلیظ، نیازمند ترازوهای با دقت بالا و کنترل دقیقتری هستند.
- چالشهای رایج: پدیدهای به نام “افت آزاد مواد” (Free Fall) میتواند منجر به اضافه شدن ناخواسته مواد به ترازو شود، که این امر بر دقت توزین تأثیر میگذارد. بنابراین، بازرسی منظم تجهیزات توزین برای اطمینان از صحت عملکرد آنها ضروری است.
- اهمیت ثبت دادهها: اپراتورها باید پیش از ارسال خوراک، گزارش توزین هر بچ را بررسی کنند تا هرگونه اختلاف بین مقادیر فرمولهشده و مقادیر واقعی را شناسایی کنند. این گزارشها باید شامل اطلاعاتی مانند تاریخ، زمان، نام مواد، مقادیر و شناسه اپراتور باشند و حداقل یک سال نگهداری شوند.
میکس کردن: دستیابی به یکنواختی کامل
هدف از میکس کردن، دستیابی به یک مخلوط یکنواخت در کمترین زمان ممکن است. یکنواختی میکس با استفاده از ضریب تغییرات (CV) تعیین میشود و طبق استاندارد صنعت خوراک، CV کمتر از ۱۰٪ به عنوان عالی در نظر گرفته میشود.
- ترتیب افزودن مواد: ترتیب افزودن مواد اولیه به میکسر نقش مهمی در دستیابی به یکنواختی دارد. برای مثال، مواد اولیه باید به ترتیب از بزرگ به کوچک به میکسر افزوده شوند: مواد اصلی (بیش از ۲۰٪ جیره)، مواد فرعی (۱۰ تا ۲۰٪)، مواد میکرو (کمتر از ۱۰٪) و در نهایت، مواد مایع. این ترتیب از گیر کردن مواد در نقاط کور میکسر جلوگیری میکند.
- انواع میکسر و زمان میکس: نوع میکسر (مانند پدالی، ریبونی و غیره) تأثیر زیادی بر زمان لازم برای میکس دارد. به طور کلی، هر چه مساحت سطح تماس خوراک با اجزای داخلی میکسر بیشتر باشد، زمان میکس کاهش مییابد.
- آزمون یکنواختی: انجام آزمون یکنواختی میکسر با استفاده از یک نشانگر (مانند نمک) حداقل سالیانه یا هر شش ماه یکبار به شدت توصیه میشود. اگر نتایج CV بین ۱۰ تا ۱۵٪ باشد، زمان میکس باید حدود ۲۵٪ افزایش یابد. در صورت بالاتر بودن، باید فرسودگی میکسر و ویژگیهای مواد اولیه بررسی شوند.
مدیریت ریسک: جلوگیری از آلودگی متقاطع
برای جلوگیری از انتقال ترکیبات دارویی یا عوامل بیماریزا به بچهای بعدی، باید میکسر به طور مؤثر تمیز شود. دو روش اصلی برای این کار وجود دارد:
- ترتیبدهی بچها (Batch Sequencing): در این روش، خوراکها بر اساس یک توالی از پیش تعریفشده تولید میشوند تا از آلودگی متقاطع جلوگیری شود. برای مثال، ابتدا خوراک حیوانات تازهمتولدشده و سپس خوراک حیوانات بالغ تولید میشود.
- شستشو (Flushing): استفاده از یک ماده شستشو (مانند غلات) میتواند باقیماندههای دارویی را از میکسر پاک کند. مواد شستشو میتوانند به عنوان مواد بازگشتی در خوراکهای دارویی آینده مورد استفاده قرار گیرند.
نتیجهگیری
توزین و میکس کردن، دو فرآیند حیاتی هستند که نه تنها بر راندمان تولید، بلکه بر سلامت و عملکرد نهایی حیوان نیز تأثیر میگذارند. ارزیابی مداوم دادهها از سیستمهای اتوماسیون توزین و انجام آزمونهای دورهای یکنواختی میکس، کلید بهبود عملکرد کارخانه و تضمین تولید خوراکی با بهترین و ایمنترین کیفیت است. با رعایت دقیق این اصول، میتوان از دقت تغذیه اطمینان حاصل کرد، هزینهها را کاهش داد و به موفقیت پایدار در صنعت فرآوری خوراک دست یافت.
